De Televisie vanaf 1948

De doorbraak van een massamedium 

Op 2 oktober 2011 is het precies 60 jaar geleden dat Nederland kennis maakte met de televisie. De introductie van de televisie betekende een doorbraak in de massamedia en daarom is deze gebeurtenis ook opgenomen in de canon van de geschiedenis van Nederland.  

Meer lezen? Kijk In Vertel eens... nummer 3 jaargang 6 

60 jaar televisie in Nederland, de doorbraak van een massamedium Vertel eens 6 (3) 8 -11 

Van het kastje naar de muur

Door Evelien van Dort 

Sjoerd doet zijn mobiel terug in zijn broekzak. Hij heeft nu geen zin om te reageren op de sms’jes van Maud. Het laatste stuurde ze iets van: je bent niet leuk dus, en kus. Een rot sms’je want Maud is wel leuk. En als Maud hem niet meer leuk vindt, weet hij ook niet zeker of hij haar nog wel zo leuk vindt. Door deze moeilijke gedachte voelt Sjoerd acuut hoofdpijn opkomen. Hij zet de muziek op zijn iPod iets harder. Intussen concentreert hij zich op het golfballetje van het Wii spel op het tv scherm, dat de hele muur beslaat. Met tennis en voetbal kan hij aardig scoren, maar golf valt tegen. Sjoerd zwaait tot boven zijn schouder en volgt de bal door de lucht tot vlakbij de vlag. Een topswing! Terwijl hij zich omdraait ziet hij op zijn laptop dat hij een aantal msn berichtjes heeft gemist. Snel tikt hij tegen het witte balletje op het  grote groene flat screen scherm. Op hetzelfde moment geeft zijn mobieltje een nieuw bericht aan. Dit keer opent Sjoerd het wel. ‘Alarm sms,’ leest hij. ‘Gebruik geen drinkwater wegens ernstige verontreiniging.’ Sjoerd leest het bericht twee keer. Is dit een grap? Eerst even checken bij zijn vrienden… Hij opent een paar msn berichtjes. Maud is ook op msn. Ze zegt iets over hoofdpijn en kijk maar op tv.

Sjoerd zet de tv aan, ondertussen belt hij mama. Haar mobiel staat op voicemail. Sjoerd toetst papa’s nummer in, ook de voicemail. Hij zapt langs een paar zenders tot het  NTS journaal verschijnt. ‘Ernstige drinkwater verontreiniging,’ hoort hij de reporter zeggen. Vooral oudere mensen en baby’s mogen absoluut geen water uit de kraan drinken. De waterzuiveringsinstallatie verschijnt op het scherm, intussen praat de reporter verder over hoofdpijnklachten, duizelingen  en  misselijkheid. Alle inwoners van het gebied krijgen alarm via hun gsm. Oma, denkt Sjoerd verschrikt. Oma is altijd in de tuin bezig. Overdag kijkt ze nooit tv en haar mobiel laat ze meestal op tafel liggen.

Ze moet zo snel mogelijk weten dat het kraanwater vervuild is. Sjoerd belt oma met zijn mobiel, intussen loopt hij  de deur uit en pakt zijn fiets. Net wat hij dacht. Oma neemt weer eens niet op. In de tuin hoort ze de telefoon niet …of ze heeft water gedronken en is duizelig geworden en gevallen! Sjoerd racet de straat uit.   Oma woont op tien minuten met de fiets, net buiten het dorp. Hij is er zo, maar vandaag lijkt het wel een uur te duren voordat hij bij het huisje met de rode rozen is. Sjoerd springt van zijn fiets. Hij voelt zijn hart bonken van spanning.

Oma is altijd geïnteresseerd in alles wat Sjoerd doet: voetbal, school en zijn vrienden. Ze weet zelfs dat hij Maud leuk vindt. Met oma mag niets gebeuren. Sjoerd belt aan maar de deur blijft dicht. Hij stapt midden tussen de bloemen en kijkt door het raam van de keuken. Niets of niemand te zien. Hij is te laat... Opeens voelt hij de ruit trillen. Sjoerd legt zijn oor tegen het glas en hoort praten. Yes, de tv staat aan!  Hij drukt nog een keer hard op de bel.

Dit keer heeft oma de deurbel wel gehoord. Ze doet open en kijkt hem verheugd en verbaasd aan. ‘Weetje het al?’ vraagt ze. ‘Op tv is een uitzending over het drinkwater.’ Sjoerd geeft haar een kus. ‘Ik heb voor niets geracet om je te waarschuwen.’ ‘Echt niet. Ik vind het leuk dat je er bent.’ Oma schenkt twee glazen drinken in. ’Zuiver bronwater,’ zegt ze met een knipoog. ‘Hoe is het met je vriendinnetje?’ Sjoerd trekt zijn schouders op. ‘Laat maar oma.’

Sjoerd en oma zitten naast elkaar voor de tv. Sjoerd ziet een ambulance rijden. De reporter interviewt mensen. Ze klagen over hoofdpijn en vermoeidheid. Oma zet het geluid iets zachter. ‘Toevallig heb ik net het toestel aangezet,’ vertelt ze. ‘Nou ja toevallig, ik heb al zeventig jaar geluk gehad.’ Ze kijkt Sjoerd lachend aan. Sjoerd is blij dat hij een vrolijke oma heeft en geen zeuroma. ‘Weet je dat ik zelfs ouder dan de tv ben?’

‘Logisch,’ antwoordt Sjoerd. ‘Dit lcd scherm zal ongeveer vijf jaar zijn, want we hebben al twee jaar breedbeeld.’

‘Toen ik zo oud was als jij, bracht Philips de eerste vijfhonderd televisietoestellen  op de markt. Van die ouderwetse vierkant kastjes. Het was toen wel hypermodern,’ vertelt oma. ‘In het begin was een tv in huis heel bijzonder. Het eerste programma zag ik bij de buren. We zaten met de hele straat  in de woonkamer. Behalve buurman Bruins, hij was fel tegen tv. Kijken  zou schadelijk voor je gezondheid zijn, beweerde hij.’

‘Grappig,’ zegt Sjoerd. ‘Nu zegt papa wel eens dat ik hyper word als ik lang tv kijk en ook tegelijk msn en bel, terwijl ik het juist leuk vind. Hij is zelf niet goed in multitasken.’

‘Het is maar net wat je gewend bent,’ zegt oma. ‘Als kind vond ik tv zo super spannend omdat ik dacht dat het echt was.’ ‘Echt?’ herhaalt Sjoerd.

‘Net of de mensen op tv in de huiskamer op bezoek waren,’ legt ze uit. ‘Ik kamde mijn haar om er netjes uit te zien voor de belangrijke mensen op tv, dat idee.’

‘Dat heb ik ook, maar dan anders,’ zegt Sjoerd. ‘Met science fiction films lijkt het of ik zelf in de film meespeel. Het voelt  zo echt, vooral als ik alleen thuis ben. Net  als met 3d films in de bios.’

Oma knikt. ‘Vroeger was een uurtje bij de buren buizen enorm gezellig. En Iedereen praatte op school of op het werk over de programma’s op tv. Er was nog weinig keus, dus iedereen had hetzelfde gezien. Je had drie zenders van de publieke omroep. De woorden satelliet en zappen bestonden nog niet. Ik kan me het eerste NTS journaal herinneren, nog geen wereldnieuws hoor. Het ging over een schaakwedstrijd. TV maken was een enorme klus: alle camera’s en microfoons hadden snoeren en het zwart-wit beeld kraakte vaak net zo hard als de stemmen of de muziek. De koningin op tv was geweldig en ook de eerste keer de intocht van Sinterklaas op tv, herinnert oma zich. Aan de antennes op de daken zag je in welk huis een tv stond. De ontwikkeling ging super snel, na tien jaar had iedere stad een bos met antennes. Zelfs Sinterklaas had het er moeilijk mee, zijn paard verdwaalde in het antennebos.’   Sjoerd schiet in de lach.

‘Het liefst keek ik naar Mies Bouman,’ vertelt oma verder. ‘Ze was de leukste presentator en super populair. Weet je dat ik hetzelfde truitje wilde kopen als Mies op tv droeg. Ik wilde de kleur weten. De kleuren tv is pas veel later uitgevonden. O ja, Mies begon altijd met de woorden: Dag lieve mensen… En toen ze een geldinzamelingsactie deed voor ‘Open het Dorp’, een wijk in Nederland met voorzieningen voor mensen met een beperking, gingen kijkers massaal geld overmaken. Geweldig! Nu doen we dat voor rampen in de hele wereld.’

‘Ik kijk graag Klokhuis,’ zegt Sjoerd. ‘Het is leuk en ik leer er veel van. En ik kijk altijd jeugdjournaal.’ Hij denkt even na. ‘National Geographic zonder ondertiteling kijk ik om beter Engels te leren en die dieren zijn cool. Voor school zoek ik meestal informatie op internet op. Maud heeft thuis Two screen. Je kunt dan tijdens een programma extra informatie opzoeken op je laptop.’ 

Oma kijkt naar de beelden van de waterzuiveringsinstallatie. Onder aan het scherm staat de tekst: al veertig slachtoffers in het ziekenhuis opgenomen.

‘Even horen hoe het met de ramp gaat,’ onderbreekt ze hem en zet het geluid harder. Een nieuwe deskundige is aan het woord over de oorzaak van de vervuiling. De man sluit een bacterie niet uit en heeft het ook over een ‘aanslag’.

Sjoerd zapt naar een lokale zender. ‘Er is waarschijnlijk een aanslag gepleegd door middel van vervuiling van het drinkwater,’ zegt de reporter. Een man op een brancard komt in beeld. ‘Heeft u kraanwater gedronken?’ vraagt de reporter. ‘Twee liter,’ antwoordt de man. ‘Na een liter drinken, kreeg ik hoofdpijn. Na twee liter buikpijn en nu ben ik erg misselijk.’ Terwijl  broeders hem in de ambulance tillen, verdringen zich omstanders rond de auto om ook in beeld te komen. ‘Lachen,’ zegt Sjoerd. ‘Door twee liter water te drinken, kom je als een slachtoffer op tv.’ ‘Of als een held,’ zegt oma. ‘Voor reality tv doen mensen rare dingen. De kijkcijfers zijn belangrijk voor de commerciële omroep. Nieuws wordt sensatie terwijl we nog niet eens de oorzaak van de ramp weten. Het is de wereld op zijn kop. Aan de andere kant van de aardbol hebben mensen en dieren een enorm tekort aan water.’

‘Dieren kunnen geen alarm alert lezen en kijken ook geen tv,’ zegt Sjoerd geschrokken. ‘Je hebt gelijk. Ik ga het melden aan de Partij van de Dieren. Onze waterprins zal wel in gesprek zijn.’ Oma pakt de telefoon. Sjoerd staat luid lachend op. ‘Ik ga. Kus oma.’

Op de fietst checkt Sjoerd zijn berichtjes. Drie keer het nummer van Maud. Sjoerd glimlacht, misschien vindt ze hem toch wel leuk. Hij opent het laatste berichtje. Op dat moment botst hij bijna tegen een andere fietser op. Maud! Wat doe jij, wil hij vragen. ‘Wat doe jij hier?’ Maud is hem voor. ‘Fietsen,’ antwoordt Sjoerd. Maud schiet in de lach. ‘Heb je het al gehoord?’ vraagt ze en schudt haar blonde haar naar achteren. Zonder zijn antwoord af te wachten praat ze verder. ‘De watervergiftiging was een aanslag of een bacterie. Ze weten niet eens wie de informatie verstuurd heeft en spreken elkaar tegen. Gek toch.’

’Ja, dom,’ zegt Sjoerd. ‘Dat kan toch niet.’

’Dien een klacht in,’ zegt Maud giechelend. ‘Bij wie?  Wie is de baas van alle informatie op internet?’

‘Je moet gewoon zelf weten wat je gelooft dat waar is,’ antwoordt Maud. ‘Www staat voor wereld wijd web. Het betekent  eigenlijk: wie weet wat waar is?’ 

‘Dat  is een w teveel,’ zegt Sjoerd. ‘En wat betekent tv dan?’

‘Toch verliefd,’ zegt Maud. ‘Ik ben naar je toe gefietst omdat ik dat ene rot sms’je niet zelf gestuurd heb. Mijn mobiel was gejat, nou ja geleend.’

Sjoerd weet even niet wat hij met de situatie aan moet. Meent ze nou wat ze zegt….

‘Kusje?’ Maud.kijkt hem lachend aan.

Sjoerd knikt. Je moet gewoon geloven wat waar is, denkt hij terwijl hij Maud kust.

Niets uit deze tekst mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijk toestemming van de auteur Gorssel 12-8-2011